“DON’T WAIT TO SEE”: TINJAUAN DAPATI 8 DARIPADA 10 RAKYAT MALAYSIA TIDAK SEDAR TENTANG PENYAKIT RETINA YANG MENGANCAM PENGLIHATAN

Satu tinjauan baharu mendedahkan jurang kesedaran yang ketara tentang kesihatan mata, dengan lebih 8 daripada 10 rakyat Malaysia tidak menyedari atau tidak pasti tentang penyakit retina yang boleh menyebabkan kehilangan penglihatan, walaupun negara kini berdepan populasi yang semakin menua dan kadar diabetes yang tinggi.

Dapatan ini menjadi asas kepada kempen kesedaran awam “Don’t Wait to See”, yang dilancarkan hari ini oleh Kolej Oftalmologi, Akademi Perubatan Malaysia (AMM), Diabetes Malaysia dan Bayer Malaysia. Kempen ini menyeru rakyat Malaysia untuk mengenal pasti perubahan penglihatan lebih awal serta menjadikan kesihatan mata sebahagian daripada penjagaan kesihatan rutin.

[Dari kiri ke kanan]: Celest Yong, Ketua, Focus Brands (Singapura, Malaysia & Indonesia) dan Market Access APAC, Bayer Malaysia; Dr Tara George, Pakar Oftalmologi dan Pakar Retina Perubatan; Datuk Dr Nor Fariza Ngah, Timbalan Ketua Pengarah Kesihatan (Penyelidikan dan Sokongan Teknikal), Kementerian Kesihatan Malaysia; Dr Rajasudha Sawri Rajan, Pakar Oftalmologi, Pakar Retina Perubatan, Naib Pengerusi Retina Chapter (College of Ophthalmologists); serta Dr Mohazmi Bin Mohamed, Setiausaha Agung Kehormat, Diabetes Malaysia dan Pakar Penjagaan Primer.

Tinjauan yang melibatkan lebih 800 orang dewasa Malaysia daripada pelbagai latar belakang mendapati bahawa walaupun katarak dikenali secara meluas, 81.7% responden tidak pernah mendengar atau tidak pasti tentang penyakit retina seperti AMD dan DME, yang boleh menyebabkan kehilangan penglihatan jika tidak dikesan awal ¹.

“Ketika Malaysia menuju ke arah negara menua, dengan penyakit tidak berjangkit seperti diabetes terus memberi kesan kepada ramai rakyat Malaysia, mengekalkan keupayaan untuk berdikari perlu menjadi keutamaan penting dalam kesihatan awam. Dapatan tinjauan ini mengingatkan kita bahawa kesihatan mata tidak seharusnya dilihat secara berasingan daripada kesihatan keseluruhan dan penuaan sihat. Kempen seperti ‘Don’t Wait to See’ memainkan peranan penting dalam menggalakkan rakyat Malaysia mengenal pasti perubahan penglihatan lebih awal, mendapatkan rawatan tepat pada masanya dan menjadikan pemeriksaan mata berkala sebagai sebahagian daripada penjagaan kesihatan rutin,” kata Datuk Dr Nor Fariza Ngah, Timbalan Ketua Pengarah Kesihatan (Penyelidikan dan Sokongan Teknikal), Kementerian Kesihatan Malaysia.

Turut menekankan kepentingan tindakan awal, Celest Yong, Ketua, Jenama Fokus (Singapura, Malaysia dan Indonesia) dan Akses Pasaran APAC, Bayer Malaysia, berkata inovasi perlu disokong oleh kesedaran, diagnosis tepat pada masanya dan penjagaan berpusatkan pesakit.

“Inovasi dalam kesihatan retina kini bukan sahaja tertumpu kepada pemeliharaan penglihatan, tetapi juga menyokong rutin harian pesakit, kebebasan serta kualiti hidup mereka. Di Bayer, komitmen berterusan kami terhadap penyelidikan dan pembangunan dalam kesihatan retina mencerminkan dedikasi kami terhadap penyelesaian inovatif yang berupaya meningkatkan hasil rawatan pesakit. Kemajuan ini hanya memberi makna apabila orang ramai mengenal pasti perubahan penglihatan lebih awal dan mendapatkan rawatan yang diperlukan,” katanya.

Memahami Tanda Amaran: Mengapa Perubahan Tanpa Rasa Sakit Masih Perlu Diberi Perhatian

Tinjauan turut menunjukkan jurang antara persepsi rakyat Malaysia terhadap kesihatan mata dengan cara penyakit retina mungkin berlaku atau menunjukkan gejala. Apabila garis lurus kelihatan beralun atau herot, hampir separuh responden (48.4%) menganggap ia akibat keletihan mata atau penuaan biasa, manakala hanya 8% mengenalinya sebagai tanda masalah perubatan¹.

Penemuan itu juga mendapati bahawa rakyat Malaysia mungkin mengaitkan kesakitan dengan tindakan segera. Lebih daripada 81.8% responden berkata mereka akan menunggu berminggu-minggu, berbulan-bulan atau tanpa tempoh tertentu sebelum mendapatkan rawatan jika perubahan dalam penglihatan tidak disertai rasa sakit secara fizikal¹. Walau bagaimanapun, penyakit retina seperti degenerasi makula berkaitan usia basah (AMD basah) dan edema makula diabetes (DME) boleh berlaku tanpa rasa sakit pada peringkat awal³,⁴. Ini menjadikannya penting untuk perubahan mendadak atau luar biasa dalam penglihatan pusat dinilai tepat pada masanya.

“Keadaan seperti edema makula diabetik dan degenerasi makula berkaitan usia jenis basah boleh berlaku tanpa rasa sakit, sebab itulah perubahan pada penglihatan tengah tidak boleh diabaikan. Jika garis lurus kelihatan beralun atau herot, atau jika penglihatan berubah secara tiba-tiba, adalah penting untuk mendapatkan penilaian pakar dengan segera. Tindakan awal boleh membantu pesakit memahami apa yang sedang berlaku dan menerima rawatan yang sesuai,” kata Dr Rajasudha Sawri Rajan, Pakar Perunding Oftalmologi dan Pakar Retina Perubatan, Naib Pengerusi, Akademi Perubatan Malaysia (AMM) – Bahagian Retina (Kolej Oftamologi).

Dr Tara George, Pakar Perunding Oftalmologi dan Pakar Retina Perubatan, menyatakan bahawa bagi individu yang hidup dengan diabetes, isunya bukan sahaja tentang mengenal pasti perubahan penglihatan, tetapi juga memahami bahawa kesihatan mata adalah sebahagian daripada penjagaan diabetes.

“Bagi individu yang hidup dengan diabetes, penjagaan mata perlu menjadi sebahagian daripada pengurusan penyakit secara rutin, bukan sesuatu yang hanya diberi perhatian apabila penglihatan sudah berubah. Berita baiknya ialah pilihan rawatan untuk keadaan retina seperti edema makula diabetik telah berkembang dengan ketara. Hari ini, kita mempunyai terapi berkesan yang boleh membantu menstabilkan penglihatan dan, dalam sesetengah kes, memberikan peningkatan yang bermakna apabila pesakit mendapatkan rawatan awal. Ini menekankan kepentingan pemeriksaan retina secara berkala, sekurang-kurangnya sekali setahun bagi pesakit diabetes, supaya jika perubahan dikesan, tindakan boleh diambil pada peringkat di mana rawatan memberi kesan paling besar,” kata Dr Tara George, Pakar Perunding Oftalmologi dan Pakar Retina Perubatan.

Jurang Diabetes: Kesihatan Mata Terpinggir

Jurang kesedaran ini amat ketara dalam kalangan individu yang hidup dengan diabetes. Menurut Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi (NHMS) 2025, 39% warga emas Malaysia menghidap diabetes, dan dalam kalangan mereka yang telah didiagnosis, satu daripada dua mempunyai paras gula dalam darah yang tidak terkawal². Dalam tinjauan “Don’t Wait to See”, lebih separuh responden menyatakan mereka sama ada telah didiagnosis dengan diabetes atau tidak pasti tentang status diabetes mereka, namun kesedaran terhadap edema makula diabetik (DME) kekal rendah pada 8.9%¹.

Tinjauan tersebut juga mendapati bahawa pemeriksaan mata berada di kedudukan terakhir dalam keutamaan saringan kesihatan, selepas pemeriksaan tekanan darah, gula dalam darah, kolesterol dan saringan kanser¹. Ini menunjukkan bahawa kesihatan mata mungkin masih belum dilihat sebagai sebahagian daripada penjagaan diabetes secara rutin, walaupun diabetes boleh menjejaskan retina dan menyebabkan perubahan penglihatan jika tidak dikesan serta diuruskan lebih awal⁵.

“Penjagaan diabetes sering memberi tumpuan kepada gula dalam darah, tekanan darah dan kolesterol, namun kesihatan mata perlu menjadi sebahagian daripada perbincangan yang sama. Bagi individu yang hidup dengan diabetes, pemeriksaan mata menyeluruh secara berkala adalah komponen penting dalam penjagaan jangka panjang. Kita perlu membantu pesakit memahami bahawa melindungi penglihatan adalah sebahagian daripada pengurusan diabetes yang baik,” kata Dr Mohazmi bin Mohamed, Setiausaha Agung Kehormat Diabetes Malaysia dan Pakar Penjagaan Primer.

Dapatan tinjauan menunjukkan bahawa rakyat Malaysia mengiktiraf peranan penglihatan dalam mengekalkan kebebasan harian. Sebanyak 90% responden bersetuju bahawa mengekalkan penglihatan yang baik adalah penting untuk penuaan secara berdikari. Apabila ditanya mengenai kebimbangan utama berkaitan kualiti hidup, 40% menyatakan kehilangan keupayaan memandu, diikuti keupayaan membaca atau menggunakan telefon pintar sebanyak 35.5%, dan kemungkinan kehilangan pekerjaan sebanyak 13%¹.

Dapatan ini mencerminkan betapa rapatnya hubungan antara penglihatan dengan rutin harian, pekerjaan, mobiliti dan kehidupan keluarga. NHMS 2025 memberikan konteks tambahan, melaporkan bahawa satu daripada empat warga emas Malaysia mempunyai had dalam melakukan aktiviti harian seperti menggunakan telefon, mengurus ubat-ubatan, mengendalikan kewangan dan menyediakan makanan². Memandangkan banyak aktiviti ini bergantung kepada penglihatan yang jelas, kesihatan retina perlu dilihat bukan sahaja sebagai isu kesihatan mata, tetapi sebagai sebahagian daripada penuaan sihat, kebebasan dan kualiti hidup.

Panelis (Dari kiri ke kanan): Dr Tara George, Datuk Dr Nor Fariza Ngah, Sheahnee Iman Lee (Moderator), Dr Rajasudha Sawri Rajan, dan Dr Mohazmi bin Mohamed.

Mengatasi Halangan: Apa Yang Pesakit Perlukan

Bagi mereka yang mendapatkan rawatan, tinjauan mengenal pasti beberapa halangan praktikal yang boleh menjejaskan keupayaan mereka untuk kekal konsisten dengan janji temu dan rawatan. Kos rawatan disebut sebagai halangan terbesar (75%), diikuti tempoh menunggu yang lama (64%) dan kesukaran mendapatkan janji temu (55%)¹.

Tinjauan juga mendapati bahawa kekerapan lawatan rawatan boleh menjejaskan rutin harian. Lebih daripada lapan daripada sepuluh responden (82.9%) menyatakan bahawa kekerapan lawatan rawatan semasa mengganggu kehidupan harian mereka, manakala 83.8% lebih memilih janji temu susulan setiap enam bulan atau pada sela masa yang lebih panjang. Hampir semua responden (98%) bersetuju bahawa pengurangan bilangan lawatan ke hospital akan membantu mereka kekal konsisten dengan rawatan¹.

Dapatan ini menunjukkan bahawa penambahbaikan penjagaan retina bukan sahaja berkaitan kesedaran, tetapi juga tentang menjadikan laluan penjagaan lebih mudah difahami dan diikuti oleh pesakit dari semasa ke semasa.

NHMS 2025 juga mendapati bahawa satu daripada tiga penjaga kepada warga emas yang bergantung mengalami beban fizikal, emosi atau kewangan². Dalam konteks ini, pengesanan awal, susulan berkala dan laluan penjagaan mata yang lebih mudah diakses boleh membantu bukan sahaja pesakit, tetapi juga keluarga dan penjaga mereka.

“Bagi ramai individu yang hidup dengan diabetes, mengekalkan konsistensi dalam rawatan bukan sekadar soal kemahuan. Kos, masa menunggu, ketersediaan janji temu dan beban menguruskan pelbagai keperluan kesihatan boleh mempengaruhi kesinambungan rawatan. Oleh itu, penjagaan mata perlu diintegrasikan dengan lebih baik dalam penjagaan diabetes, dengan peringatan yang lebih jelas, laluan rujukan yang lebih mudah dan sokongan praktikal untuk susulan berkala. Apabila perjalanan rawatan lebih mudah diurus, pesakit akan lebih berupaya melindungi penglihatan mereka dalam jangka panjang,” tambah Dr Mohazmi bin Mohamed, Setiausaha Agung Kehormat Diabetes Malaysia dan Pakar Penjagaan Primer.

Kempen “Don’t Wait to See” membawa mesej dua hala: kepada orang awam, jangan tunggu sehingga perubahan penglihatan menjadi lebih teruk sebelum mendapatkan nasihat; dan kepada profesional kesihatan, jadikan kesihatan mata sebahagian daripada perbualan rutin dengan pesakit, terutamanya mereka yang berumur 40 tahun ke atas atau yang hidup dengan diabetes.

Gabungan ini menggalakkan rakyat Malaysia untuk berunding dengan doktor, doktor penjagaan primer atau profesional penjagaan mata sekiranya mereka mengalami perubahan seperti penglihatan kabur, beralun atau herot. Rakyat Malaysia berumur 40 tahun ke atas serta individu yang hidup dengan diabetes juga digalakkan untuk bertanya kepada profesional kesihatan mengenai pemeriksaan mata menyeluruh secara berkala sebagai sebahagian daripada penjagaan rutin.

Apabila dikesan dan diuruskan pada peringkat awal, keadaan retina mungkin mempunyai pilihan rawatan yang boleh membantu pesakit mengurus keadaan mereka dengan lebih baik serta menyokong kualiti hidup. Mengenal pasti perubahan dengan lebih awal dan mendapatkan nasihat tepat pada masanya boleh membantu rakyat Malaysia memainkan peranan yang lebih proaktif dalam menjaga kesihatan mata mereka seiring peningkatan usia.